Ο μηχανισμός επίλυσης διαφορών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (WTO) παραμένει ένας από τους κρισιμότερους πυλώνες του διεθνούς εμπορίου. Σε μια εποχή αυξανόμενων εμπορικών εντάσεων, προστατευτισμού και γεωπολιτικών τριβών, κάθε απόφαση του Dispute Settlement Body (DSB) λειτουργεί σαν «θερμόμετρο» για την κατεύθυνση του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.
Η συνεδρίαση της 24ης Νοεμβρίου 2025 ήταν αποκαλυπτική — όχι μόνο για τις επιμέρους υποθέσεις, αλλά κυρίως για τη μεγάλη εικόνα: την παρατεταμένη κρίση του μηχανισμού έφεσης του ΠΟΕ.

Ας δούμε τι συνέβη και τι σημαίνει.

1. Η υπόθεση «Frozen Fries»: μια αντιδικία που δείχνει πώς δουλεύει το εμπόριο στην πράξη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από το DSB να υιοθετήσει την απόφαση της επιτροπής συμμόρφωσης σχετικά με τους δασμούς που είχε επιβάλει η Κολομβία σε εισαγόμενες κατεψυγμένες πατάτες (frozen fries) από Βέλγιο, Γερμανία και Ολλανδία.

Το αποτέλεσμα;

• Η επιτροπή έκρινε ότι η Κολομβία δεν συμμορφώθηκε πλήρως με προηγούμενη απόφαση.

• Η ΕΕ δικαιώθηκε για δεύτερη φορά.

• Η Κολομβία, αν και διαφωνεί, δηλώνει ότι θα συμμορφωθεί.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

• Είναι μια υπόθεση-μαθήμα για όλους: σε μια παγκόσμια αγορά 1.000 δισεκατομμυρίων ευρώ στα γεωργικά προϊόντα, οι χώρες δεν μπορούν να επιβάλλουν δασμούς χωρίς τεκμηρίωση.

• Η υπόθεση δείχνει πώς η ΕΕ χρησιμοποιεί τα εργαλεία του WTO για να προστατεύσει τις εξαγωγές της.

• Για χώρες με ισχυρή αγροτοδιατροφική παραγωγή — όπως η Ελλάδα — το προηγούμενο είναι σημαντικό: αντίστοιχες προσφυγές μπορούν να στηρίξουν ελληνικές εξαγωγές όταν αμφισβητούνται σε τρίτες αγορές.

2. Η υπόθεση του χάλυβα: ΕΕ vs Ινδονησία και το “πάγωμα” των αποφάσεων

Η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει έφεση στην υπόθεση χάλυβα (DS616) όπου η Ινδονησία είχε προσφύγει κατά ευρωπαϊκών δασμών.
Όμως το πρόβλημα είναι μεγάλο:

Το Appellate Body του ΠΟΕ δεν λειτουργεί από το 2019.

Οι ΗΠΑ μπλοκάρουν τον διορισμό νέων δικαστών.
Άρα κάθε έφεση “παγώνει” την υπόθεση — επ’ αόριστον.

Η ΕΕ προτείνει στην Ινδονησία να προσφύγουν μέσω του MPIA, ενός προσωρινού μηχανισμού έφεσης που έχουν δημιουργήσει 26 χώρες.
Η Ινδονησία δηλώνει «ανοικτή» σε ad hoc διαδικασία, αλλά δεν έχει ενταχθεί ακόμη.

Γιατί έχει σημασία;

• Στις μεγάλες αγορές — χάλυβας, αλουμίνιο, χημικά, αγροτικά προϊόντα — το να μην υπάρχει δευτεροβάθμια κρίση δημιουργεί κενό ασφάλειας.

• Οι εξαγωγείς (ελληνικοί και ευρωπαϊκοί) δεν έχουν εγγύηση ότι οι αποφάσεις θα εκτελεστούν.

• Χώρες μπορούν να επιβάλλουν δασμούς γνωρίζοντας ότι η έφεση θα «παγώσει» το θέμα για χρόνια.

3. Η μεγάλη εικόνα: ένα σύστημα σε κρίση

130 χώρες — ανάμεσά τους η ΕΕ — ζήτησαν για 92η φορά την επανεκκίνηση της διαδικασίας διορισμού δικαστών στο Appellate Body.
Οι ΗΠΑ για άλλη μια φορά το μπλόκαραν.

Αν δεν λειτουργεί ο μηχανισμός έφεσης, το παγκόσμιο εμπόριο κινδυνεύει με αβεβαιότητα.

• Η ΕΕ και άλλες χώρες προσπαθούν να κρατήσουν το σύστημα ζωντανό μέσω του MPIA.

• Οι ΗΠΑ εμμένουν σε μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με θέματα κυριαρχίας και αθέμιτων πρακτικών της Κίνας.

• Η Κίνα και αναδυόμενες οικονομίες αντιδρούν.

• Η Ινδονησία προειδοποιεί ότι η χρήση της έφεσης «με τον σημερινό τρόπο» υπονομεύει το σύστημα.

Το σύστημα επίλυσης διαφορών είναι ο λόγος που ο WTO παραμένει αξιόπιστος.
Αν δεν αποκατασταθεί, το διεθνές εμπόριο θα γίνει πιο χαοτικό και πιο πολιτικοποιημένο.

4. Γιατί αφορά την Ελλάδα και τις εξαγωγές;

• Η Ελλάδα δραστηριοποιείται σε αγορές με υψηλές εμπορικές εντάσεις (ελαιόλαδο, φρούτα, ψάρια, βιομηχανικά προϊόντα).

• Τα ελληνικά προϊόντα επωφελούνται από ένα ισχυρό ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας.

• Κάθε αδυναμία του WTO ανοίγει την πόρτα για μονομερείς δασμούς από τρίτες χώρες.

• Το προηγούμενο των frozen fries είναι σημαντικό για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα που συχνά αντιμετωπίζουν εμπόδια (π.χ. ΗΠΑ, Τουρκία, Αίγυπτος).

Το μήνυμα της συνεδρίασης

Η συνεδρίαση της 24ης Νοεμβρίου έδειξε τρία πράγματα:

1. Το WTO λειτουργεί ακόμη, αλλά όχι ολοκληρωμένα.

2. Η ΕΕ προσπαθεί να κρατήσει ζωντανό το σύστημα — και να προστατεύσει τις εξαγωγές της.

3. Η παγκόσμια αβεβαιότητα στις εμπορικές διαφορές συνεχίζεται όσο δεν προχωρά η μεταρρύθμιση.

Επόμενο βήμα

Το επόμενο επίσημο meeting του DSB θα γίνει στις 19 Δεκεμβρίου 2025.