Στις 12 Ιανουαρίου, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump ανακοίνωσε την επιβολή, «με άμεση ισχύ», πρόσθετου δασμού 25% σε όλα τα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ από οποιαδήποτε χώρα διατηρεί εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν. Η ανακοίνωση έγινε μέσω σύντομης ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τον Αμερικανό Πρόεδρο να χαρακτηρίζει το μέτρο «τελικό και οριστικό», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Μεταξύ των χωρών που επηρεάζονται άμεσα συγκαταλέγονται η Ινδία, το Ιράκ, η Κίνα, η Ρωσία και η Τουρκία, οι οποίες, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, συνέχισαν να εισάγουν ιρανικό πετρέλαιο και να διατηρούν ενεργές εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Η ανακοίνωση αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα. Πρώτον, δεν διευκρινίζεται εάν ο νέος δασμός θα επιβάλλεται επιπροσθέτως των ήδη υφιστάμενων εισαγωγικών δασμών. Δεύτερον, δεν γίνεται αναφορά σε πιθανό μεταβατικό διάστημα προσαρμογής, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα για αποστολές προϊόντων που βρίσκονται ήδη καθ’ οδόν προς τις ΗΠΑ. Τρίτον, παραμένει ασαφής η νομική βάση του μέτρου. Εκτιμάται ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα επικαλεστεί τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης του 1977 (IEEPA), ο οποίος χρησιμοποιήθηκε εκτενώς το 2025 για την επιβολή εισαγωγικών δασμών. Σημειώνεται ότι οι σχετικές πρακτικές έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο προσφυγών ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, με απόφαση να αναμένεται εντός των προσεχών ημερών.
Ο νέος δασμός εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κλιμακούμενης πίεσης της Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη, ως αντίδραση στη βίαιη καταστολή των μαζικών διαδηλώσεων που ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, με αιτήματα που πλέον ξεπερνούν την οικονομική διαμαρτυρία και αγγίζουν τη συνολική πολιτική αλλαγή. Ο Πρόεδρος Trump δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικών μέτρων.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ITC, το 2023 το Ιράν πραγματοποίησε εισαγωγές ύψους 65,6 δισ. δολαρίων, με βασικούς προμηθευτές τα ΗΑΕ, την Κίνα και την Τουρκία. Αν και η σύνθεση των εμπορικών εταίρων ενδέχεται να έχει μεταβληθεί έως το 2025, οι χώρες που κατονόμασε ο Αμερικανός Πρόεδρος παραμένουν κεντρικοί παίκτες στο ιρανικό ενεργειακό εμπόριο.
Επιπτώσεις για τις ελληνικές εξαγωγές
Εφόσον οι δασμοί εφαρμοστούν πλήρως, εκτιμάται ότι μπορεί να υπάρξουν θετικές έμμεσες επιπτώσεις για τις ελληνικές εξαγωγές στις ΗΠΑ. Η Τουρκία αποτελεί σημαντικό ανταγωνιστή ελληνικών προϊόντων, όπως τρόφιμα, τσιμέντο και προϊόντα αλουμινίου, ενώ η Κίνα κυριαρχεί στον τομέα του αλουμινίου. Πρόσθετη επιβάρυνση 25% στα προϊόντα αυτών των χωρών ενδέχεται να δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα τιμής για τα ελληνικά προϊόντα στην αμερικανική αγορά, σε μια περίοδο αυξημένων γεωοικονομικών ανακατατάξεων.
